A
lder eerst om dat ghileden te zamen vergadert zijt So moet ghileden wezen eendrachtich Te gadere wonende in een huus ende hebben al eene ziele ende een herte dat es een wille ende een begherte in gode Ende gheen van huleden moet hebben noch zegghen dat ze eenich proper goet heift. Maer al huleder dinghen moetenwezen ghemeene Ende die upperste van den huus moet elke van huleden gheven ende distribueren leiftocht ende te cleedene - niet elken even ghelijc noch even vele want ghij en hebbes niet al even groote noot noch ghij en zijt niet van even grooter weerde Maer men zal elken gheven ende distribueren dat haer van node es naer den vermueghene vanden huse. Want wij lesen int werc van den apostelen dat al huerleder dinghen waren onder hemleden ghemeene ende men gaf ende distribueirde elken dat hem van noode was
Van aerme zusters die de weerelt laten
So wie eenich goet hadden in de weerelt als zij comen in cloostere dat moeten zij ghewillighe-
bi wien zij niet comen en dorsten als zij buten waren. noch ooc huerleder bliscap maken in ydel gl'e (gl'e=glorie). maer zij moeten therte te gode waert keeren ende hem dancken ende loven. te dien hende dat die cloosters goet en oorborelic zijn den rijcken ende oorborelic den aermen. maer dat die rijcken henleden niet vermeerderen en die aermen hemleden verheffen.
Van hoverdicheit te scuwene
Ende ooc noch de ghone die goet hadden in de weerelt en moet niet vernoeyen (vernoeyen=vermoeien) noch vervelen vanden aermen zusteren die ten heleghen gheselscape comen zijn uuter aermoede vander weerelt. maer zij moete henleden verblide vander aermer zusteren gheselscape dan vander hoocheyt of vand'
Van paeyse ende eendrachticheit te houdene Ghy zult leven alte zamen eendrachtelic ende paiselic ende eert gode in al wiens te[m]ple en wonste ghileden zijt ghemaect Ende weist eenparich vast ende neerstich in bedinghe in tiden ende in hueren die daer toe ghestelt zijn In die bede ca-
mere en zal niement iet anders doen dan tghuent daer toe dat se ghemaect es ende daer of dat ze name heift ontfaen. te dien hende dat men gheen belet endoe de ghone die buten ghetiden bedinghe doen willen in de bede camere Als ghileden gode bidt met psalmen hymen en ander bedinghe zo moet ghy wenden ende keeren int herte tghuent dat ghi spreict metter mont. ende en wilt niet zij[n]ghen zonder alleene tghuent dat ghescreven es om dat ment zijnghen zoude en tghuent dat daer toe niet es ghescreven dat en zal men niet zijnghen noch lesen.
Van abstinencie ende lesen ter tafele
Dwijnc huleder vleesch met vastene ende met abstinencie van spise en van dranke. also zeere als huwe
Van te lidene metten weeken
Die weec cranc of teedere zijn hute eester costume (=ten gevolge van hun eerste gewoonten) al eist (eist=is het) dat mense zochtere en anders tracteirt
(= behandelt) dan die andere het ende
moet die andre niet vervelen noch onrecht dijncken die sterkere ende vromere zijn noch en moeten niet peinsen dat dese weeke zijn weildich of gheluckich om dat zij hebben ende nemen tghuent dat die andre niet en hebben. Maer zij behooren het te verblidene dat zij meer v'mueghen (=vermogen) dan die weeke En waert zo dan men de ghone die uter weilde vand' weerelt int cloost' (= klooster) comen zijn eenich voetsele cleederen of dexele (= dekking) gave meer dan de anderen die in stercheit ende in hartheit ghewone zijn daer omme en moeten zij niet murmureren maer peinsen hoe vele dat de ghone die rijcke ende weildich waren in de weerelt ghedaelt zijn van hueren state ende henleden v'nedert (= vernederd) hebben int cloostere al moghen zij hem niet wel gestrecke toter vruchtbaer (= wat sterkere gezondheid genoegzaam is zal niet toereikend zijn voor een week gestel)
Van zieken recreacie te doene
Ghelijcker wijs dat de ghone die ziec zijn moeten abstineren ende min nemen dan die ghesonde te dien hende dat zij in hare ziecheit niet zouden wezen b'last (= belast) also moeten zij naer die ziecheit als zij an die bate zijn (=aan de beterhand zijn) moeten zoetelicke wezen ghetracteirt (= behandeld) omdat zij te bet henleden zouden mueghen v'maken (= vermaken)
ende te eer ghenesen al waren zij ooc van aermoede uuter weerelt in cloosters comen al of hemleden gave huerleder versche ziecheit tghuent dat den teederen ende weildeghen gheift haer eerste costume ende ghewoonte Maer als zij vercreghen ende v'couvereirt (= hervonden) hebben huere ghesonde ende huere cracht zo moeten zij weder keeren t' (= tot) bester costuume ende gewoonte vanden ghemeenen twelke ten dienaers gods zo vele te meer betaemt dat zij minst ghebrecs hebben te doen hende dat zoetheit vand' (= van der) spise niet daer of houde ghequelt ende ghezont de ghone die aldus ghetracteirt hebben ghe zijn ziec. Maer die ald' (= altijd) weec ende teedere zijn zij moeten peinsen dat dese rijcste zijn die in ghesparicheden ende in stracheden van levene te houdene ende te v'draghe- (= verdragen)
Van zuuverheden te wachtene
Huleder abijt en moet niet wesen uutwendich noch te noterene dat es merkelic noch ghi en moet niet begheeren yement (= iemand) te ghelievene ter cause van huwen cleederen maer of cause van uwe duechden ende van uwe goede zeden Als ghileden ute gaen wilt zo moet ghi te gadere gane ende als ghi comt daer ghi wesen wilt zo moet ghi te gadere bliven in uwen ganc in uwen staet in uwe manieren noch in al uwe porringhe (= aansporing) of roeringhe zo en moet niet wezen dat yemens zien of antscauwen v'belghen (= verbolgen, beroerd, ten kwade ophitsen) mach maer dat uwe staet ende uwe helicheit betamelic es En waert
zo dat ghileden uwen ooghen wierpt up eeneghe mannen te ziene ghi ne moetse up gheenen man vesten want als ghi hute gaet ende es huleden niet v'boden (= verboden) mans te ziene maer henleden te begheerene of van henleden willen begheert te zijne dats groote zonde want niet alleene met eender zwighende begheerte maer ooc metten anscauwene ende metten ghewerken zo verwarent (= gewaarworden) die begheerte vanden vleesche noch en zecht niet dat ghi hebt een zuver herte of een scamel ghedachte eist dat ghi hebt een onrein ghezichte of een ontscamel oghe want t'onscamel ende t'onrein oghe es wroughinghe ende bode vander onscamele en onreinder herte ende als twee onscamel herte theen (= het een) den an-
alle dijnc van boven anziet ende voor wije niet verholen bliven mach zal ze daeromme wanen dat god niet en ziet om dat hijse (= hij ze) niet haestelicke puniert dewelke te pacientere (= verduldigen) dat es te vroedere (= met meer wijsheid) dat hi es desen dan zo zal elke goede zustere vreesen te verbelghene zo dat zij niet begheere eenighen man qualicke te ghelievene ende moet peinsen dat god alle dinge ziet te dien hende dat ze niet begheert eeneghen man van hen zondelic of qualic ghezien te zijne Die vreese gods es in dese cause ghepresen ende ghecommandeirt daert ghescrevenen staet dat de ghone die tooghe (= het oog) aldus vest es abhominabele en onbequamelic gode den heere. ende hier omme als ghileden te gadere zijt in die kerke of in eeneghen ande-
mach verwonnen ende ondervonden wezen ende met scerper correctie ghetrect ende ghedwonghen Ende ghi en moet niet ingieren (= schuldig voelen) dat ghileden quaet of wreet zijt om dat ghi de besculdeghe aldyt voort roupt ondect ende corrigiert want ghi zout tenmere dan quetselic (= schuldig) zijn liet ghi uwe zusteren bederven ende v'loren gaen die ghi met begripene ende correctien zout mueghen ghenesen ende behouden want hadde uwe zustere eeneghe zorghelicke wonden in huer lichame ende zij dit decken ende wechsteken wilde van vreesen dat mense up sniden zoude of met bittere medecine vermaken zoude dit niet grooter wreetheit zijn dat ghi dat verzwighen ende conpasselic dat ghijt (= dat gij het) te kennene gaeft ende ondectet vele meer dan moet ghile-
doen naer den goetdinckene vanden meestere of vanden ghone wien de correctie en dispensacie toebehoort. en waert dat ze dese correctie ende beteringhe te doene weder zeide (= weigerde) al gijnc ze niet wech men zal se uut uwe gheselscepe steken ende dit maer conpasselic dat ze met haer vortheid ende pestilencie corruptie die andre niet bederve Ende al tghuent dat ic hebbe gheseit vanden ooghen niet te vestene moet ooc in allen anderen zonderlinghe dijnghen te onderzoukene te verbiedene te toghene te prouvene te corregierrene ende te weckene neerstelic ende getrauwelic ghewacht ende onderhouden zijn met minnen vanden meinschen ende hatie van
Dat men gheen dijnc hemelic van yemend noch ontfanghen moet
So wie van huleden voort ghetorden (= getreden) zal hebben in groot quaetheit dat ze van iemend eeneghe brieven of in weelkins (= juweeltjes?) of eeneghe andre ghiften hemelic ontfaet eift (= heimelijk ontvangen heeft) dat zoet (=zij het) niet en loochent maer al willens kent (= bekent) men zal se sparen en bidden voor haer maer eist (= is het) dat zoet (= ze het) loochent ende daer mede daer naer bevonden of bij oorconde verwonnen zij zo moet ze daer of groote ende zware correctie ontfaen en beteringhe doen naer de wille ende goetdijnckene vander meestresse.
Dat men de cleederen al in een stede beware
Ghi moet huwe cleederen legghen in eene ghemeene stede onder die bewarenesse van eend'zustere of van twee
of also vele als daer toe behouft om die te scuddene te zuverene ende te wachtene vande motte ende ghelijcker wijs dat ghi alle ghevoet zijt uut eenen kellenare (= kelder) dat es met ghelijcken voetsele zo moet ghi wesen ghecleet uut eene vestairie dat is met ghelijcken cleederen.
Dat gheen strijt noch ghescilen zij om die cleederen
Eist dat wezen mach zo en elker niet behooren te zegghene of te onderscheedene wat cleederen dat men haer voort brijnct of gheve alst die tijt heescht (= als de tijd het vereist) of elker zustere weder nemen ende hebben zal die cleederen die ze of leide (= aflegde) of ander cleederen die eeneghe andere zusteren of leiden als men nochtans niement ontsecht tghuent dat ze van noode es ende waert dat hier ute
bewarene in zulker wijs dat gheene zustere moet weirken of het maken om haer maer al uwe ghewerken moeten wezen in een dat es ter ghemeene oorbore (= gebruik, nut) met meerder neerstichede rasschede (= snelheid) en verniewheden (= vernieuwingen, herstellingen) dan elke zustere wrochte om haer zelven of maecte haer propre (= eigen) dijnc want al zoot (= al zo het) ghescreven es caritate en zouct haer proper dijnc niet twelke es aldus te verstane dat caritate stelt die ghemeene dijnghen voor de propre ende niet de propre voor de gemeene. Et daer omme zo moet ghi weten in alzo vele als ghi die ghemeene dijnghen meer zouct dan die propre in al zo vele meer profiteirt ghileden in caritaten die alle dijnghen die ons van nooden zijn in dit lidende leven altoos boven schinen en boven bli-
Dat die zusteren niet hemelic ontfanghen moeten dat men hemleden gheven zal
Hier ute zo volcht dat waert alzo dat eeneghe lieden huerleder kinderen (= hun dochters in het klooster) of eeneghe anderen vanden cloostere of vanden huus ter cause van zibben (van het Duitse Sippe= familie, familieleden, of kan ook vrienden aanduiden) of eeneghe anderen condicie gaven eeneghe cleederen of iet anders dat henleden van noode ware dat en moeten zij niet hemelic noch bedectelic ontfanghen maer het moet wezen in de macht vander meestresse dats te verkeerene ter ghemeender oorbore (= te gebruiken ten dienste van de gemeenschap) en ooc te ghevene diet meest van nooden heeft.
Hoe men die cleederen wasschen zal
Ghileden moet wasschen of doen wasschen vanden vulders uwe clee-
deren niet als ghi wilt noch niet naer uwen apetite maer naer den goedijnckene vander meestresse dat die curieuse begherte van zuveren den cleederen gheene vulheit trecken of vergaderen van binnen in die ziele.
Hoe men die zieke zusteren zal consenteren te badene alst oorborelic es ende te ontsegghene alst deeren of quetsen mochte
Als ten lichame van eenegher zieker zustere van nooden wert men zal haer niet ontzegghen te badene maer men moet haer consenteren zonder murmuracie bi den rade vanden medicijn (= volgens het advies van de dokter) in zulker wijs ooc al wilde ze niet baden nochtan ten bevele vander meestresse zo moet ze doen tghuent
noch te gheenen anderen plecken het en zij noot ende danne zij en zullen zij niet min tegadere ute gaen dan twee of drie ende de ghone die noot heift van ute te gane ende mach niet met haer nemen die ze wille maer ze moet gaen metter zustere daer mede dat de meestresse zal bevelen te gane.
Die meestresse vanden huus moet iemand bevelen tlast vanden zieken te hebbene
Die zorghe en tlast van den zieken alzo wel vanden ghonen die naer die ziecheit noch te lavene (= koesteren) zijn als vanden ghonen die noch in crancheden en in ziecheden of curtsen pinen ende laboreren moet men iemand bevelen de welke mach heesschen van den kelnare (= kelder waar de spijzen worden bewaard) of vander bottelrie (= waar de drank wordt bewaard) - tghuent dat de zieken van node es.
Dat gheen ghescil noch nijt en zij ond' (=onder) die zusteren
De zusteren en moeten niet striden noch ghescil onderlinghe hebben ende waert dat eenich of ghescil rese dat moet men haestelic of legghen (= bijleggen) dat die gramscepe niet en wasse ende
verharde in nijde of in hatie ende maken een balke van eenen stroeye (= strohalm) ende die ziele manslachtich want men leist dat die ghone die zijnen broeder of zijn zustere haet dat hij manslachtich es ende zo wie met upspraken (= lasteren) vlouken of scoffiereghe (= onbetamelijke) dijnghen an te zegghene eeneghe zusteren of ander personen ghequets of verbolghen heift moet daer of haestelicke satisfactie ende ghenouchdoen ende de ghone die ghequets of v'bolghen es moet zonder ghescil ende zonder wedersporicheit v'gheven (=zonder weerwraak vergeven) dat haer mesdaen es ende hebben zij de anderen mesdaen of verbolghen zo moeten zij elc anderen verghevenesse bidden ende vergheven dat haer mesdaen es om uwe bede die zo vele te betere ende te ganser zijn te dickenre (= vaker) dat ze ghedaen zijn want vele betere
dat es die upperste den anderen die ond'sten (= de onderste, de onderdaan) zijn gheen verghevenesse bidden en moet (= de overste moet aan de onderdaan geen vergiffenis vragen)
Als noodt es van enen met disciplinen in quaden stonden te begripene huleden die anderen hebt te regierene dwijnc hu te zegghene harde worden ende belieft ghi wel dat ghi huleden ontgaen hadt buten redenen ende boven maten nochtanne (= nochtans) en wort ghileden niet ghehouden ghenaden noch verghevenesse te heesschene den ghonen die huleden onderdanich moeten wezen dat als men te vele wacht odmoedicheit voor de ghonen die moeten wezen onderdanich ende subiect (= onderdaan) de macht en auctoriteit van regierene niet zij v'smaet (= versmaad) noch te broken (= broos, licht breekbaar). Maer ghi zult bidden ghenaden en v'ghevenesse gode den heere boven
Hoe men de meestresse obedieren (= gehoorzamen) zal
Men moet obedieren de meestresse ghelijc den vadere ende noch meer den priestere die de zorghe ende tlast draecht van huleder ziele.
Dat die meestresse moet over gheven den meester vanden huus die mesdaet vanden zusteren
Omdat al dese pointen zouden mueghen wezen wel ghehouden ende up datter iet qualic ghehouden ware dat men datte niet
lichtelic noch roukelozelic zonder beterijnghe zoude laten liden zo zald'meestresse toe behooren de mesdaet vanden zusteren daer over dat ze gheene macht heift over te bringhene (= waarover ze geen jurisdictie heeft, dus macht om te vergeven) den meester vanden huus of den ghone die auctoriteit ende macht heift bi rechte die te corregierene (= verbeteren).
Dat die ghone die boven huleden es en moet niet wanen dat hi daer omme zalich ende gheluckich es
Dat die ghone die boven huleden es tzij meester of meestresse moeten anderen gheven goet exemple ende zi en moeten ooc niet wanen dat zij zijn zalich of gheluckich om dat zij macht ende dominacie (= meesterschap) heift over huleden Maer om dat die meestresse huleden met caritaten dienende es zo moet ze in eeren voor
hi boven huleden es in meerder vresen dat hi staet.
Dat dit bouxkin een'de weke huleden ghelezen zij
Om dat ghi huleden zout mueghen anzien in dit boucxkin ghelijc in eenen speghele ende dat men niet bij rouckeloosheden zoude vergheten zo moet men huleden dit boucxkin lezen eens de weke ende daer ghi vint dat ghileden al dese voorscreven dijnghen wel ghedaen ende wel onderhouden hebt danct gode den ghevere van allen goede Ende zo wie die ziet ende bevint dat haer iet van dezen ghebreict (= ontbreekt) ze moet rauwe hebben van dat leden es ende voorsienich wezen ieghen dat toe te commene en biddende altoos dat hare scult ende mesdaet mach wezen vergheven ende dat ze niet
Dit es de Reghele die de bisscop willem gheordineirt heift ende bevolen te houdene den zusters int hospitael ten bundere binder prochie van morselede ghetranslateirt huten latine in vlaemsche Om dat thospitael ten bundere binnen der prochie van moorslede principalic ghesticht es om den aermen pilgrims ende andere niet ziec wezende wande (= van waar) zij commen vanden zusteren daer in gheoufent ende ghedient te zijne So eist (= is't) dat men voordan int zelve hospitael ontfanghen zal personen
daer nuttelic ghezont van zinnen vroom van lichame oudt tusschen den zestien ende zesendertich jaren gode vreesende ende den aermen dienst beminnende ende met goeder herte begheerende te vulcommene Ende om dat int zelve hospitael maer een meestresse ende drie zusteren van ouds hebben gheploghen te zijne men zaller in gheender manieren meer ontfangen zonder den specialen oorlof van mijn heere de biscop van doornike Als een brood opene ende verschenen wort de meestresse die van sbiscops weghe daer ghestelt es moet neestelic onder zouken ende henleden informeren van levene duecht ende wijsheit vanden persoone die dat
lofte ontfanghen daer ze zegghen zal aldus Ic zustere gheve mij gode om den aermen in dit hospitael te dienene mijn leven lanc Belove gode onser vrauwen sinte augustijn ende allen heleghen eeweghe zuverheit ghewilleghe aermoede gheen eyghen te hebbene ende onderdanicheit den eerweerdeghen vadere in gode mijnen heere den biscop van doornike die nu es ende zijn naer commers den meestere ende meestresse van dezen hospitale die nu zijn ende naermels zijn zullen In de name svaders tzoons ende shelichs gheest amen Dese belofte ghedaen hebbende ze zal voughen (= buigen ) devotelic ter erden up hare knien ende elleboghen ende alzo bliven tot de priestere zal alle de bedinghen ende orisoenen (= gebeden en oraties) daer toe dienen-
noch jonghe gawelose (= luie) ghesellen noch lichte wijfs zij zullen zijn simpel van zeden ende reyn van worden Niement zal eenen man alleene toe spreken ten ware vadere broedere oem of ander eerbaer persoon niet suspect zijnde zij mueghen ooc huten bevanghe (= omheining) vanden hospitale niet gaen zonder oorlof noch zonder eene andere zustere zij en mueghen gheen testament maken noch iet gheven noch ontfangen of kinders heffen (= doopmeter zijn) zonder oorlof vande meestresse zij zullen alle verscheeden slapen in eenen dormtere ghesloten zonder bedden up maeltraets of culcten (van kulkt = coutil) zonder plumen ende zonder lijnen lijnlakenen in haerleder hemden hutgesteken (= uitgezonderd) die ziec zijn. Maer zij mueghen alle hebben oorail-
ghinghen met oorlove vander meestresse zo zullen zij mueghen boven draghen zwarte caproenen ende heikin (= huik, kapmantel) om dat zij twit abijt niet oneeren (= bevuilen) en zoeden zij zullen draghen zwarte scapularissen zonder caproenen zwarte wilen (= sluier) ende witte hoofcleederen zonder uutwendicheden ende wullen of zaerken (= grove stof, half linnen en half wol) himden met linen mauwen Onser vrauwen ghetide zal elke zustere zegghen alle daghe boven dien tsondaechs ende smesdaechs als zij niet en moeten weerken vigelie met ix lessen over alle zielen Die niet en cuenen lezen zullen alle daghe zegghen C pater noster ende ave maria ghelijc den vii ghetiden vanden daghe
de ghonen die hemleden eenich wel doen vii pater ende ave maria die niet lezen cuenen zullen elc voor de drie miserere mei deus zegghen vii pater ende ave maria Alle vridaghen zullen zij vasten het en ware kerstdach. inschelijcx alle daghe in de vastene ende alle ander daghen die de heleghe kercke ghebiet te vastene In den advent zullen zij vleesch derven ende vasten maendach woensdach vridach ende zaterdach up den goeden vridach ende onser vrauwe avent half oust zullen zij vasten te borren (= water) ende te brode ende swoendachs en zullen zij gheentijt (= nooit) vleesch eten binden hospitale.
Eens te weke zal de meestresse capitel houden met den zusteren
verseide (= verklapte) Tgoet vanden hospitale zonder oorlog wechgave of vercochte ghelt of juweelen over haer eighen hilde. besloten brieven uutzonde of ontfinghe zonder oorlof die zal om dese ende ghelijcke zaken drie daghen lanc ter eerde zittende niet anders eten dan broot potaige ende bierkin drinken. Bij also dat eeneghe zustere vleeschelic mesdade hemelic met eenen man of iet stole die zal openbaer discipline int capitele odmoedelic ontfaen ende daer naer xl daghen lanc in presencien vanden anderen zusteren beneden ter eerde zittende niet anders eten dan broot potaige ende bierkin drinken Bij also dat eeneghe zustere kindt droughe ofte uut ghinge tabijt vanden hospitale
bierken drinken dit vulcommen zijnde ze zal een jaer lanc dachterste stede hebben (= de laatste plaats innemen) altoos behouden den biscop van dornike boven desen zijne punicie ende correctie up haer van zulke groote mesdaden. De meestere of demeestresse zullen mueghen dispenseren up de articlen ende correctien verclaert om de oude ziecte cranchede of teerhede vanden zusteren complectien alzoot hemleden goet duncken zal. Dese reghele ende ordinancie was ghegheven te dornike over tvoorseits bisscops grooten zeghele int jaer ons heeren duust vierhondert drie ende tseventich den xxii dach van meye.
D. MUELENARE
(de vertaler van het Latijn naar het Middelnederlands)
Vos pauperibus, Jhesu Christi membris, in dicto hospitali servientes, hactenus in vestra primaria ad idem hospitale receptione regulam profiteri accepimus. Sed propter guerras, incendia aut alias mutationes, qualis aut que fuerit, non alias quam consuetudine quadam non scripta, ab aliis iam in Christo dormientibus accepta, constare potest. Ne igitur in incertum incognitumque vestra vertatur reliosa professio, sed sub numero, Sap.XI, 21 pondere, et mensura, quemadmodum divina sunt opera, teste Sapiente, vestra sit ordinata atque composita religio, obedientia plena, castitas servata, paupertas amica et tota vestra divinitus adornata, ut sic, veste indute nupciali, adveniente sponso Christo Jesu, nuptias vestre anime intrare possent sempiternas, regulam subscriptum vobis omnibus et singulis ac imposterum recipiendis duximus concedendam et concedimus eam deinceps omnibus observandam districtius iniungentes.
II. In nomine Sancte et individue Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus Sancti, Amen. Quoniam hospitale de Menin, ordinis sancti Augustini, nostre diocesis, nobis immediate subiectum, dinoscitur principaliter institutum ut pauperibus, peregrinis et aliis, non infirmis, undecumque illuc venerint, in opere hospitalitatis per sorores diligenter deserviatur, volumus et ordinamus quod in eodem hospitali, exnunc imposterum, recipiantur persone ydonee, sane mente et corpore fortes, etatis inter decimum sextum et tricesimum sextum annos. Deum timentes, servitium pauperum zelo caritatis amantes, totoque affectu id adimplere cupientes.
III. Et quia in eodem hospitali dumtaxat una magistra et tres sorores esse consueverunt, nulla extra dictum nunerum quacumque ex causa recipiatur, sine licentia nostra, aut successorum nostrorum episcoporum Tornacensium.
IV. Vacante autem loco, omnes sorores per magistrum, auctoritate nostra ibidem comissum, et magistram dicti hospitalis diligenter inquiratur de vita, moribus, bonitate et prudentia illius que locum vacantem intrare cupiet, et ex hiis spe habita, quod hospitali erit utilis et accomoda et regulam presentem, sibi in lingua materna primis expositam, sponte se obtulerit cum Dei gratia firmiter observaturam, confessione premissa, in sororem et ad habitum, de nostris et successorum nostrorum episcoporum Tornacensis licentia et auctoritate, recipiatur, regulam et ordinem loci per annum probatura.
Deinde, lapso anno probationis, si magistro et magistre predictis videatur ad professionem admittenda, obtenta superius prius licentia et de nostra auctoritate ordinaria, confessione quoque et absolutione precedente, si, super has expresse interrogata, responderet se velle ordinem regulamque profiteri et adimplere, post offertorium misse ad professionem admittatur, ipsa in lingua materna dicente: "Ego soror N. offero me ipsam Deo, ad serviendum pauperibus in hoc hospitali, quamdiu vixero. Promitto Deo, beate Marie, beato Augustino et omnibus sanctis perpetuam castitatem, carentiam propriorum et obedientiam reverendo in Christo patri et domino, domino N., Episcopo Tornacensi et suis successoribus, ac magistro et magistre huius hospitalis pro tempore existentibus et venientibus. In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti. Amen". Et postea prosequetur celebrans orationes cum reliquis pertinenciis, prout in professionibus fieri solitum est.
VI. Magistra et sorores in commune vivent et in eadem mensa nullum proprium habebunt, sola administratione bonorum temporalium hospitalis magistre reservata.
VII. Castimoniam et obedientiam observabunt, concordiam et mutuam amicitiam tenebunt, rixas, murmurationes et invixas vitantes.
VIII. Pauperes leto vultu recipient, non lusores, non ribaldos, non juvendos vagabundos, nec mulieres leves.
IX. Erunt quoque simplices, ac gestu et verbo urbane.
X. Nulla sola virum solum alloquetur, nisi genere propinquus fuerit aut pater, frater, advunculus, nepos, aut alia persona honorabilis, non suspecta.
XI. Nulla sine socia sorore hospitalis exire presumat.
XII. Condere testamentum seu quidque donare vel recipere non poterunt, nec infantes de fonte baptismales levare sine licentia magistre speciali.
XIII. Omnes separatam dormient in dormitorium clausum, supra culcitram, dictam maltras, sine plumis et sine linstraminibus, inserte sive indute caniseis unde infra, exceptis infirmis.
Poterunt tamen sorores habere pulvinaria de plumis. Clavem dormitorii, qua ab intra dormitorium claudetur, sola magistra deferet. Silentium in capella domus et dormitorio tenebunt, nisi pauperum occasione loquendi necessitas ingruerit.
XIV. Vestes habebunt honestas, nec longitudine, nec brevitate excedentes; pellicia cuniculorum agniculorumque portare poterunt, tunicas suas meliores dumtaxat foderaturis, flaminge bollekins, gallice testelettes nuncupatis, foderatas habere poterunt, ac desuper albos mantelos longes de cuniculorum ventribus aut aliis minoris pretii foderatas, non griseum portabunt nec varium. Si tamen eas, tempore pluvioso et turbido, pro causa rationabili, prius obtenta licentia, exire contigerit, ne album luto deturpent, habent portare desuper mantellos et capucia nigros. Deferent insuper scapularia nigra sine caputio, velum nigrum et pepula alba, absque pompa. Camiseis laneis sargeisve vestientur, cum manicis tamen lineis, ut mitius tractent pauperes.
XV. Horas beate Marie legent in privato singulis diebus ad usum ecclesie tornacensis, dominicis et festivis diebus, quibus opera manum suarum vagare non habent, vigilias mortuorum eum novem psalmis et novem lectionibus. Et qui horas ignorant, dicent qualibet die centum Pater noster et Ave maria, iuxta septem horas diei Sancte Matris, ut puta pro matutinis vigintiquinque, pro prima, tercia, sexta et nona pro qualibet decem, pro vesperis vigintiquinque et pro completorio decem; et loco vigiliarium diebus dominicis et festivis dicent quinquaginta Pater noster et Ave maria. Pro sorore moriente leget quelibet, infra diem post obitum eius, vigilias cum novem psalmis et novem lectionibus, et, infra octo dies sequentes, psalterium unum, et que legere nesciunt dicent pro dictis vigilis quinquaginta Pater noster et Ave maria et pro psalterio quinquaginta Pater noster et Ave maria; centum septem psalmos penitenciales que legere scient.
Singulis diebus dicent pro penitencia psalmum, genibus flexis que scient ter Miserere mei Deus et pro benefactoribus sunt septem Pater noster et Ave maria, que legere nescient, dicent, pro dictis tribus, Miserere septem, Pater noster et Ave maria.
XVI. Ieiunabunt qualibet die veneris, illa excepta in qua diem Nativitatis Domini contigerit evenire, et similiter singulis diebus in quadragesima et aiis ieiuniis per ecclesiam indicta. In adventu domini a carnibus abstinebunt et quater in ebdomada, videlicet lune, mercurii, veneris et sabbati diebus. Ieiunabunt die Veneris Sancta et in vigilia Assumptionis Beate Marie in pane et aqua. Diebus mercuriis per totum annum in earum hospitali carnes non comedent.
XVII. Semel in qualibet ebdomada magistra capitulum tenebit cum sororibus, ad avisandum evastandumque negotia domus, defectus et excessus, si que sunt, inter se corrigenda.
Et si aliqua sororum pauperes male tractaverit, aut per feritatem, deridendo, improperando, ait alias iniuriando, si que aliam defamaverit, si que graviter juraverit, si que rixas et jurgia moverit aut alteri preterita mala inproperaverit, si que mendax inventa fuerit pro hiis et similibus per diem unum silentium tenebit, sola pane, potenta et pottagio contenta.
Si que sororum aliam in ira percusserit, aut magistro, seu magistre, rebellis fuerit, secreta capituli revelaverit, bona hospitalis, sive pecunias, vel usalia tamquam propria sibi
usurpaverit, si litteras emiserit vel receperit sine licentia magistre, pro hiis et similibus penitencia trium dierum in pane, polenta et pottagio, super terram coram aliis sedens, puniatur.
Si que peccatum carnis absquemulto rumore aut furtum commiserit, recepta punitionis. humiliter in capitulo publica disciplian per quadringenta dies penas subeat premissas, et ultimum locum teneat per annum integrum.
Si que prolem procreaverit, aut exiens habitum deposuerit manifeste, a dicto hospitali expellatur. Si tamen penitencie et contricionis signa magna in illa apparuerint et ad serviendum pauperibus habilis sit et commodosa, poterunt ad hospitale revocare, penitenciam hanc subituram, videlicet quod per quadringenta dies tenebitur captica, de reliquis vivens aliorum, aliis quadringenta diebus subsequentibus coram sororibus commedens sedebit ad terram, et per tres dies in qualibet ebdomada silentium tenebit, pane, pottagio et polenta dumtaxat in illiis diebus contenta, et diende per annun integrum locum ultimum habebit inter sorores, reservata semper in hiis maioribus nobis et
nostris successoribus episcopis Tornacensis, punitione et correctione ordinaria.
XVIII. Poterint tamen magister et magistra super articulis ac penis omnibus et singulis supradictis propter complexionis indispositionem, seniumve, aut infirmitatem dispensare, prout eis expedire visum fuerit. In quorum omnium et singulorum fidem et testimonium praemissorum praesentes litteras, regulam huiusmodi sive ordinationem in se continentes, sigilli nostri magni jussimus appensioni muniri.
Datum Tornaci, in domo nostra episcopali, anno Domini millesimo quadringentesimo septuagesimo tertio, mensis maii die vicesima.