het oostelijk dwarsschip (transept)
Het schip werd ten oosten door een rechthoekig daarop staand en even breed dwarsschip doorsneden. In het verlengde van de kruising (viering) van schip en dwarschip, werd een een halfrond koor (apsis) aangebouwd. Hierdoor vertoonde de plattegrond van een romaanse kerk de vorm van een latijns kruis.
Later kreeg deze kruisvorm, temeer omdat het koor naar het oosten was gericht, een symbolische betekenis, waardoor deze vorm gedurende de hele middeleeuwen de voorkeur zou blijven genieten. Deze uitbreiding met een dwarsschip en meer uitgewerkt koor werd echter ingegeven door liturgische noodwendigheden. De abdijkerken hadden immers ruimte nodig voor het gezamelijk koorofficie van de monniken en moesten ze voldoende plaats bieden voor meerdere (zij)altaren.
