Tronende Christus. Tahull (Spanje, Catalonië)
San Clemente kerk, apsisgewelf (ca.1123)
Een romaanse kerkinterieur met naakte stenen muren en met een schaarse verlichting brengt bij menig hedendaagse bezoeker een intense esthetische ervaring teweeg en dwingt hem haast tot inkeer en rust. Nochtans werden veel van die kerken in de romaanse tijd wit bepleisterd en versierd met ornamenten en fresco's. Om twee redenen:
Sedes Sapientiae. Tahull (Spanje, Catalonië)
San Clemente kerk, apsisgewelf (ca.1123)
- de kleurige opsmuk verhoogde voor de middeleeuwer de waarde van Gods huis
- de geschilderde afbeeldingen (fresco's) en het beeldhouwwerk (portaal en kapitelen) hadden een didactisch-catechetische functie. Ze vormden een "biblia pauperum" ("boek der armen" in het latijn), een soort van visuele catechismus van het geloof en van de bijbel voor de arme meestal ongeletterde gelovigen.
Laatste avondmaal (1109). San'Angelo in Formis, bij het Italiaanse Capua
Evenals de weinige nog bewaarde fresco's uit de karolingische tijd (9de en 10de eeuw) lijken ook de romaanse (uit de 11de en 12de eeuw) a.h.w. op sterk vergrote miniaturen. De schilderingen werden op de vele, door de romaanse architectuur geboden, vlakken aangebracht. Ze bleven steeds binnen de door de constructie omschreven begrenzing, meestal door geschilderde omlijsting beklemtoond.
Tronende Christus in de apsis van de St.-Maria en Clemenskerk in Schwarzheindorf (1180
Hun monumentaal karakter spreekt ook uit
- het volledig gemis aan diepte
- de zuiver decoratieve vlakvulling
- de schetsmatige aanduiding van details
- het kleine aantal sober getekende figuren
fresco's in de voormalige kapittelkerk St. Georg in Reichenau-Oberzell (1000)
Er zijn twee stromingen te onderscheiden in de muurschilderkunst, die evnwel die streng geografisch zijn af te bakenen..
de fresco's op het gewelf van de abdijkerk in St.-Savin-sur-Gartempe (ca.1100)
de ark van Noah. St.-Savin-sur-Gartempe, abdijkerk, ca.1100
- levendige voorstellingen met grote expressiviteit in zachte, soms zelfs matte weinig gevarieerde kleuren op lichte achtergrond. Deze richting vertoont alle kenmerken van een primitieve kunst: hiërarchie der gestalten, frontaliteit, hoogperspectief, overdreven bewegingen enz.. Interessante overblijfselen van deze stroming bieden de kerken van Schwarzheindorf en Keulen, maar vooral in zuid-westelijk Frankrijk (Auvergne en Languedoc). Een indrukwekkend geheel vormen nog de muurschilderingen van Saint-Savin-sur-Gartempe (omstreeks 1100).
Tronende Christus. Berzé-la-Ville, priorijkerk, apsisgewelf (1109)
- hiëratisch strenge lineaire figuren in schitterende kleuren en met rijke gewaden, op een (donker)blauwe of zwarte grond, onder byzantijnse invloed. We vinden ze in Bourgondië (Frankrijk) en in de Rijnstreek (Duitsland). Prachtige ensembles in deze trant zijn bewaard in de priorijkerk van Berzé-la-Ville nabij Cluny (1109), en in de kathedralen van Toledo, San Angelo-in-Formis (bij Capua) en in Reichenau.
verraad van Judas (12de e.). Nohant-Vic (Frankrijk), St-Martinkerk
De schaarse en zeer gehavende resten van Vlaamse monumentale schilderkunst (in de kathedraal van Doornik, en in de refter van de St.-Baafsabdij van Gent) vertonen verwantschap met de romaanse frescoschildering van frankrijk en Duitsland en zijn sterk beïnvloed door de mozaiëken van Ravenna.
St.-Gereon en St.-Maarten. Keulen, Sint Gereonkerk, doopkapel
Een vernieuwing is duidelijk merkbaar na 1150 in het Keulse gebied. De mensengestalte wordt beweeglijker, de groepering van de figuren komt beter tot haar recht, gebaren en gelaat drukken een gemoedsstemming uit. De gotiek staat voor de deur.
