tekening van het eerste stenen zaalkerkje (J. Mertens, 1951)
Uit de karolingische tijd zijn, bij archeologische opgravingen op de Vroeienberg, geen sporen gevonden van een primitief kerkje in hout. Wel zijn overblijfselen bewaard gebleven van een stenen zaalkerkje, toegewijd aan het H. Kruis (de afbeelding hierboven), zoals er veel werden gebouwd op het platteland tijdens de karolingische periode. Helaas zijn er weinig of geen ongeschonden tot op vandaag blijven voortbestaan. Volgens de huidige kennis van de archeologie ging het hier om de oudste kerk van de streek.
Het grondplan (gereconstrueerd door J. mertens op de afbeelding hier onder) is eenvoudig:
- één rechthoekige beuk, ongeveer 11,5 meter lang en 6 meter breed, met de lange zijde van west naar oost.
- een ingang langs één van de lange zijden, waarschijnlijk de zuidelijke kant, zoals dat in de meeste zaalkerkjes het geval was.
- zonder toren
- waarschijnlijk geen versiering.
grondplan van het eerste stenen zaalkerkje (J. Mertens, 1951)
Het kerkje was opgetrokken in plaatselijke kalkzandsteen en met stenen van de ruïne van de nabijgelegen Romeinse villa. De muren waren 70 à 80 cm dik. Ze waren ruim 5 meter hoog en in de nok 8 meter hoog en, zowel binnen als buiten, waarschijnlijk opgemetseld en bezet met kalkmortel. De vloer bestond uit roodachtige aangestampte grond.
Een eerste toevoeging kan een rechthoeke koortje aan de oostzijde zijn geweest, smaller dan beuk. Het feit dat de grondvesten van het schip en van het koor afzonderlijk van elkaar zijn uitgegraven, onderbouwt deze veronderstelling.
Aan de westzijde van het kerkje werd naderhand een massieve, onregelmatig vierhoekige toren gebouwd, met ruim 1 meter dikke muren. De toren had aanvankelijk geen buitendeur en stond in verbinding met de beuk door een smalle boog. Een wat onbeholpen kruisgraatgewelf (=2 gelijkvormige tongewelven die mekaar doorsnijden zodat twee elkaar kruisende snijlijnen ontstaan) overdekte de benedenverdieping ervan.
Het bovendeel was te bereiken met een ladder langs de kerkbeuk.
Korte tijd na de de bouw van de toren brandde de kerk uit. Het koor moest volledig worden vervangen. De as wes-oost ervan helde daarbij lichtjes over naar het zuiden. Omdat deze "afwijking" in tal van kerken en zelfs kathedralen voorkomt zien sommige kunsthistorici dit grondplan als een symbool van het schuin gebogen hoofd van Christus op het kruis. Maar in het geval van het primitieve Verona-kerkje kan het gewoon een gevolg zijn geweest van de slordigheid of het gebrek aan stielkennis van de metsers.
