de collegiale kerk St.-Gertrudis in Nijvel
De bouwkunst van het Maasland is een regionale variant van de Lotharingse ofwel Nederrijnse stijl. Maar kerken, zoals de grote domkerken (met dubbel koor en transept) zoals in het Rijngebied zijn een uitzondering: alleen St.-Gertrudis in Nijvel en de St.-Bartholomeus in Luik. Gewelfbouw en rijke torencompositie, zoals in Keulen en omgeving, vindt men hier niet.
de St.-Pauluskerk in Bertem (12de eeuw)
Het gewone kerktype is de driebeukige, overzolderde pijlerbasiliek met westbouw of westtoren in de as van de kerk. Voorbeelden ervan zijn de kerken in Celles, Waha, en vooral in Bertem. In Bertem is de 11de eeuwse kerk zeer goed goed bewaard gebleven. Ze vormt een eindpunt in de ontwikkeling van de voor-romaanse kerkbouw (plattegrond in opstand, basilicaal, presbyterium tussen schip en absisi, blindnissen, flauw hellend vlak) en tegelijk prototype van de bouwtsijl in Brabant gedurende de twee volgende eeuwen (westtoren, langsrichting), o.m. in de Voer-vallei (Leefdaal en Vossem) tussen Leuven en Tervuren.
Karakteristiek is de uitgesproken langsrichting, die des te sterker uitkomt, omdat de westbouw of de westtoren gewoonlijk zonder ingang is en de meeste kerken geen transept hebben.
de O.-L.-Vrouwkerk in Hastière-par-Delà
Waar een transept voorkomt, is dit meestal gereduceerd en evenals de zijbeuken en het koor, lager dan het middenschip, zoals in Nijvel, Hastière-par-Delà en Celles.
de St.-Pauluskerk in Vossem (12de eeuw)
Zowel van binnen als buiten ogen deze keren zeer sober. Pas vanaf de tweede helft van de 12de eeuw wordt begonnen met het verlevendigen van de muurvlakken met blindnissen en lisenen, zoals in Vossem.
