'Majestas Domini'. Evangeliarium van Godescalc.
Aken, Paleisschool, 781 (Parijs, Bibl. Nationale)
De voornaamste centra van miniatuurschildering onder de Karolingers waren de scriptoria (=schrijfateliers) van de keizerlijke hoven, bisschoppen en abdijen in het gebied tussen Loire en Rijn, nl. Metz, Corbie, Reims, St.-Denis bij Parijs en Tours in Frankrijk; Trier, Fulda, Reichenau en Aken in Duitsland; en ook nog Sankt Gallen (Zwitserland) en Echternach (Luxemburg).
scheppingsverhaal. Tours, Evangeliarium Moutiers-Grandval, 834-843 (Londen, British Mus.)
Elk centrum vertoont eigen kenmerken en stuurt de ontwikkeling van de kunst in een nieuwe richting. Opvallend zijn de grote figuren op de volbladminiaturen van de verluchte perkamenten en handschriften. Het streven om het blad op een evenwichtige manier te vullen bravht de kunstenaars ertoe een figuur of groep in een bepaalde houding of opstelling te dwingen, maar de mensengestalte bleef natuurlijk en levendig.
de evangelist Matteus, Evangeliarium van Karel de Grote. Aken, 8ste eeuw.
Onder de invloed van de Oudheid treedt de menselijke figuur weer op de voorgrond en wordt ze natuurlijk weergegeven samen met een naturalistische fauna en flora. Ook de Byzantijnse invloed is onloochenbaar: de plechtstatige en plastische opstelling van de figuren, de drapering van de gewaden enz. De karolingische miniaturen verrassen tevens door een rijke kleurenweelde en door een levendige, vlotte en soms karikaturale tekening, wat duidelijk een erfgoed is van de Franken.
de evangelist Lukas, Evangeliarium van Ebbo van Reims, 814-835 (Epernay, Bibl.)
Een aparte groep vertegenwoordigen de zgn. Ada-handschriften van Trier, waarin voor het eerst de versiering en de illustratie tot een harmonisch geheel en in een typische stijl verbonden zijn. Zelfs waar de Angelsaksisch-Ierse tradities zich handhaafden, zoals in Sankt Gallen en in Echternach, wordt het Noordse ornament door antieke invloed verfijnd en veredeld.
Een van de mooiste handschriften van die dagen is de Bijbel van koning Karel de Kale (Parijs, Bibl. Nat.), in 850 door de abt van Tours aangeboden aan de koning.
zgn Utrechts psalterium. School van Reims, ca. 830 (Utrecht, Universiteitsbibl.)
