het Gravensteen in Gent (1180)
Naast de zuiver kerkelijke architectuur van kerken en kloosters kwam in de romaanse tijd ook de vesting- en woningbouw tot ontwikkeling.
burchten
Uit het vroeg-Middeleeuws castellum, een houten toren, die zoals weleer het Romeins legerkamp, door grachten en paalwerk omgeven was, onwikkelde zich langzamerhand de romaanse burcht. Het centrum ervan bleef de toren (= donjon), maar naderhand kwamen de slotwoning met ridderzaal, de kapel en allerlei dienstgebouwen erbij. Het paalwerk maakte na de kruistochten plaats voor een stenen ringmuur, met schiet- en gietgaten, met een weergang en kraagtorentjes, en aan de ingang voorzien van een poortgebouw met valbrug en egge.
luchtopname van het Gravensteen in Gent (1180)
Een merkwaardig voorbeeld is het goed gerestaureerde Gravensteen in Gent, gebouwd onder Filips van de Elzas, graaf van Vlaanderen. Met zijn weergang, kraagtorentjes van schiet- en gietgaten voorziene ringmuur (1180), zijn stoere indrukwekkende meestertoren (1180) en zijn gezellige grafelijke woning (omstreeks 1200) is het niet enkel een merkwaardig voorbeeld van feodaal-militaire architectuur, maar ook nog een in esthetisch opzicht schilderachtig bouwcomplex.
romaanse woontoren of donjon (12de eeuw). Waroux (Amay)
stadswallen
Een restant van de romaanse omwalling van Leuven
is deze toren in het Sint-Donatuspark
De stadsvestingen in de romaanse periode waren opgevat en uitgevoerd als een grote burchtmuur. In Leuven zijn nog overblijfselen te zien van de eerste ringmuur die daar in 1150 werd gebouwd, met een lengte van 2750 meter, met 31 torens en met 11 poorten die toegang verschaften tot de stad.
woonhuizen
gildenhuis of 'Het Spijker' (ca.1175). Gent, Graslei
De huizen waren in die tijd nog algemeen in hout; alleen adellijke woningen of gildehuizen waren in steen opgetroknnen. Het romaanse huis stond in de regel met zijn dwarsgevel aan de straatkant en was sterk horizontaal geleed. Rondbogige of rechthoekige vensters, door een zuiltje ingedeeld, markeerden de verdiepingen en verlevendigden de gevel, die meestal trapsgewijs was afgewerkt.
Jan Borluuthuis (1175). Gent, Korenmarkt
twee romaanse trapgevel-huizen (1175-1200). Doornik, rue Barre Saint-Brice
